من محمد عزیزی هستم و بیش از ۲۰ سال است که از نزدیک با کشت، برداشت، خشککردن، خرید و فروش زعفران در ایران سر و کار دارم.
پاسخ سریع: ایران معمولاً حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید میکند و در بعضی سالها این سهم بیش از ۹۰ درصد هم اعلام میشود.
اگر شما هم سرچ کردهاید چند درصد زعفران جهان تولید ایران است، احتمالاً فقط دنبال یک عدد ساده نیستید؛ میخواهید بدانید چرا ایران با این حجم تولید، هنوز گاهی زعفرانش با نام کشورهای دیگر در بازار جهانی فروخته میشود.
در این مطلب خیلی ساده و کاربردی توضیح میدهم سهم ایران از تولید زعفران دنیا چقدر است، این عدد چرا همیشه ثابت نیست، کدام استانها بیشترین نقش را دارند، و چرا تولید زیاد همیشه به معنی سود بیشتر برای کشاورز ایرانی نیست.
چند درصد زعفران جهان تولید ایران است و عدد درست کدام است؟
وقتی میپرسیم چند درصد زعفران جهان تولید ایران است، جواب کوتاه این است که ایران بزرگترین تولیدکننده زعفران دنیاست و معمولاً چیزی بین ۸۵ تا ۹۰ درصد زعفران جهان در ایران تولید میشود.
این عدد در بعضی سالها به خاطر خشکسالی، سرمازدگی، کاهش بارندگی، قیمت پیاز زعفران، وضعیت صادرات و سطح زیر کشت کمی بالا و پایین میشود.
به زبان ساده، اگر ۱۰۰ کیلو زعفران در کل دنیا تولید شود، در بیشتر سالها حدود ۸۵ تا ۹۰ کیلو از آن متعلق به ایران است.
گاهی در رسانهها میبینید نوشتهاند ایران بیش از ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید میکند و گاهی عدد ۸۵ درصد گفته میشود.
این اختلاف به این دلیل است که آمار تولید زعفران مثل تولید گندم یا برنج کاملاً ثابت و ساده نیست، چون بخشی از تولید در مزارع کوچک، خانوادگی و سنتی انجام میشود و شرایط آبوهوایی هر سال میتواند محصول را شدیداً تغییر دهد.
راهنمای گامبهگام فهم سهم ایران از تولید زعفران دنیا
برای اینکه عدد سهم ایران را بهتر بفهمیم، باید فقط به یک درصد خشک و خالی نگاه نکنیم.
من در مزرعه بارها دیدهام که یک سال زمین زعفران عالی جواب میدهد و سال بعد همان زمین به خاطر کمآبی یا سرمای بد موقع، محصولش نصف میشود.
پس سهم ایران از زعفران جهان با چند عامل مهم سنجیده میشود.
- میزان تولید سالانه ایران: هرچه تولید کشور بالاتر برود، سهم ایران از کل تولید جهانی بیشتر میشود.
- تولید کشورهای رقیب: کشورهایی مثل افغانستان، هند، اسپانیا، یونان، مراکش و ایتالیا هم زعفران تولید میکنند، اما حجم تولیدشان معمولاً قابل مقایسه با ایران نیست.
- وضعیت آبوهوا: خشکسالی، سرمازدگی و گرمای بیموقع میتواند تولید زعفران ایران را کاهش دهد.
- سطح زیر کشت: هرچه زمینهای بیشتری زیر کشت زعفران برود، ظرفیت تولید کشور بیشتر میشود.
- عملکرد در هکتار: اگر کشاورز اصول تغذیه، آبیاری و مدیریت پیاز را درست انجام دهد، برداشت در هر هکتار افزایش پیدا میکند.
به همین دلیل، وقتی یک نفر میپرسد چند درصد زعفران جهان تولید ایران است، بهترین جواب این است که بگوییم ایران در بیشتر سالها حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد تولید جهانی را در اختیار دارد و همچنان قطب اصلی زعفران دنیاست.
چرا ایران رتبه اول تولید زعفران جهان را دارد؟
ایران فقط به خاطر سطح زیر کشت زیاد، رتبه اول زعفران جهان را ندارد.
دلیل اصلی این برتری، ترکیب چند عامل مهم است که در کنار هم باعث شده زعفران ایرانی در دنیا شناخته شود.
زعفران گیاهی است که خاک سبک، تابستان خشک، زمستان نسبتاً سرد و آبیاری محدود اما دقیق را دوست دارد.
بخشهای زیادی از شرق، شمال شرق و مرکز ایران دقیقاً چنین شرایطی دارند.
راز اصلی موفقیت ایران در زعفران این است که اقلیم خشک و نیمهخشک ایران برای این گیاه یک مزیت طبیعی بزرگ ساخته است.
۱. اقلیم ایران برای زعفران مثل یک خانه قدیمی و آشناست
زعفران در خیلی از محصولات کشاورزی فرق دارد، چون در زمانی گل میدهد که بسیاری از گیاهان دیگر وارد خواب یا رکود شدهاند.
گل زعفران معمولاً در پاییز ظاهر میشود و همین ویژگی باعث شده در مناطق خشک ایران به یک محصول ارزشمند تبدیل شود.
در خراسان، وقتی صبح زود وارد مزرعه میشوید و گلهای بنفش از دل خاک بیرون آمدهاند، کاملاً میفهمید چرا این گیاه با آبوهوای ایران سازگار شده است.
تابستان خشک به پیاز کمک میکند وارد خواب شود و آبیاری پاییزه باعث بیدار شدن و گلدهی آن میشود.
۲. تجربه چندصدساله کشاورزان ایرانی در تولید طلای سرخ
در تولید زعفران، تجربه از خیلی چیزها مهمتر است.
ممکن است دو نفر در یک روستا زمین کنار هم داشته باشند، اما یکی با مدیریت درست پیاز و آبیاری، چند برابر دیگری محصول بگیرد.
کشاورزان ایرانی طی سالها یاد گرفتهاند که چه زمانی پیاز را بکارند، چه زمانی آبیاری کنند، چه زمانی سلهشکنی انجام دهند و چطور گل را بدون آسیب برداشت کنند.
این تجربه مزرعهای همان چیزی است که با خواندن چند مقاله به دست نمیآید و نسل به نسل منتقل شده است.
۳. نیروی انسانی ماهر در برداشت و پاککردن زعفران
برداشت زعفران هنوز در بیشتر مناطق به شکل دستی انجام میشود.
گلها باید خیلی زود، معمولاً صبح اول وقت، چیده شوند تا کیفیت کلالهها پایین نیاید.
بعد از برداشت، مرحله پاککردن گل شروع میشود که اگر با دقت انجام نشود، کیفیت زعفران نهایی افت میکند.
در ایران خانوادههای زیادی هستند که سالهاست فصل برداشت زعفران را مثل یک کار جدی، دقیق و زماندار انجام میدهند.
مقایسه تولید زعفران ایران با کشورهای دیگر در جهان
برای اینکه بهتر بفهمیم چند درصد زعفران جهان تولید ایران است، بهتر است ایران را با چند کشور مهم دیگر مقایسه کنیم.
در جدول زیر یک مقایسه ساده و کاربردی آوردهام تا ببینید چرا ایران همچنان بازیگر اصلی بازار زعفران دنیاست.
| کشور | جایگاه در تولید زعفران | ویژگی مهم | مقایسه با ایران |
|---|---|---|---|
| ایران | رتبه اول جهان | تولید انبوه، کیفیت بالا، سابقه طولانی | تولیدکننده اصلی دنیا |
| افغانستان | تولیدکننده رو به رشد | اقلیم مناسب و توسعه کشت | حجم تولید بسیار کمتر از ایران |
| هند | تولید محدود در کشمیر | زعفران معروف منطقه کشمیر | کیفیت شناختهشده، اما حجم پایینتر |
| اسپانیا | فعال در بستهبندی و تجارت | برندینگ قوی و بازارسازی | تولید کمتر، فروش جهانی هوشمندتر |
| یونان و مراکش | تولیدکنندگان کوچکتر | بازارهای محلی و صادرات محدود | سهم جهانی کمتر از ایران |
این جدول یک نکته مهم را نشان میدهد.
ایران از نظر تولید زعفران قدرت اول جهان است، اما بعضی کشورها در بستهبندی، بازاریابی و فروش نهایی بهتر از ما عمل کردهاند.
آیا ایران فقط تولیدکننده است یا بازار جهانی زعفران را هم در دست دارد؟
این سؤال یکی از مهمترین سؤالهایی است که هر کشاورز و فعال زعفران باید از خودش بپرسد.
ایران از نظر تولید زعفران در دنیا اول است، اما از نظر برندینگ و ارزش افزوده هنوز جای کار زیادی دارد.
یعنی چه؟
یعنی ممکن است زعفران در زمین کشاورز ایرانی تولید شود، اما بعد به صورت فله از کشور خارج شود و در کشور دیگری با بستهبندی شیکتر و برند خارجی با قیمت بالاتر فروخته شود.
درد اصلی زعفران ایران فقط تولید نیست؛ درد اصلی این است که بخش بزرگی از سود نهایی زعفران به جیب تولیدکننده ایرانی نمیرسد.
در مزرعه، کشاورز زحمت اصلی را میکشد؛ پیاز میخرد، زمین آماده میکند، آبیاری میکند، علف هرز میزند، گل را صبح زود جمع میکند و بعد کلالهها را با وسواس خشک میکند.
اما اگر محصول نهایی بدون برند، بدون بستهبندی استاندارد و بدون بازاریابی حرفهای فروخته شود، سود واقعی آن در حلقههای بعدی زنجیره میماند.
۳ دلیل مهم که سهم تولید ایران همیشه دقیقاً یک عدد ثابت نیست
خیلیها دوست دارند یک عدد قطعی و همیشگی بشنوند؛ مثلاً بگویند دقیقاً ۹۰ درصد یا دقیقاً ۹۳ درصد.
اما در کشاورزی، مخصوصاً در زعفران، چنین عددی همیشه ثابت نمیماند.
۱. خشکسالی و کمآبی روی تولید زعفران ایران اثر مستقیم دارد
زعفران گیاه کمآبی است، اما بیآب نیست.
بعضیها اشتباه میکنند و فکر میکنند چون زعفران نسبت به خیلی از محصولات آب کمتری میخواهد، پس هر زمین خشکی برای زعفران مناسب است.
این نگاه درست نیست.
اگر آبیاری اول یا همان آب گل به موقع انجام نشود، گلدهی کاهش پیدا میکند.
اگر تغذیه پیاز ضعیف باشد، سال بعد مزرعه خودش را نشان میدهد و تولید افت میکند.
۲. سرمازدگی و گرمای بیموقع میتواند برداشت را کم کند
زعفران نسبت به زمانبندی دما حساس است.
اگر سرمای شدید درست در زمان خروج گل رخ دهد، بخشی از گلها آسیب میبینند.
اگر گرما یا خشکی بیش از حد در زمان نامناسب اتفاق بیفتد، رشد و ذخیرهسازی پیاز ضعیف میشود.
برای همین است که یک مزرعه زعفران در یک سال عالی جواب میدهد و در سال بعد با همان کشاورز و همان زمین، محصول کمتری میدهد.
۳. مدیریت مزرعه تفاوت بزرگی در عملکرد ایجاد میکند
در زعفران فقط داشتن زمین کافی نیست.
کیفیت پیاز، عمق کاشت، فاصله کاشت، نوع خاک، زمان آبیاری، کوددهی، کنترل علف هرز و روش خشککردن روی تولید نهایی اثر میگذارد.
من مزارعی دیدهام که در یک هکتار برداشت ضعیفی داشتهاند، چون پیاز ریز و آلوده کاشته شده بود.
در مقابل، مزارعی هم دیدهام که به خاطر استفاده از پیاز درشت، خاک مناسب و مدیریت درست، عملکرد بسیار بهتری گرفتهاند.
یک مثال محاسبه واقعی برای فهم سهم ایران از زعفران جهان
فرض کنیم در یک سال، کل تولید زعفران جهان حدود ۴۰۰ تن باشد.
اگر ایران در همان سال حدود ۳۶۰ تن زعفران تولید کند، سهم ایران از تولید جهانی اینطور محاسبه میشود.
فرمول محاسبه:
سهم ایران از تولید جهانی = مقدار تولید ایران ÷ کل تولید جهان × ۱۰۰
مثال عددی:
۳۶۰ ÷ ۴۰۰ × ۱۰۰ = ۹۰ درصد
یعنی در این مثال، ۹۰ درصد زعفران جهان تولید ایران است.
حالا اگر تولید ایران به خاطر خشکسالی از ۳۶۰ تن به ۳۲۰ تن برسد و تولید جهانی ۴۰۰ تن بماند، سهم ایران میشود ۸۰ درصد.
پس عدد سهم ایران وابسته به تولید همان سال است و به همین دلیل در گزارشهای مختلف، عددهای نزدیک به هم اما کمی متفاوت میبینید.
کدام استانهای ایران بیشترین نقش را در تولید زعفران جهان دارند؟
وقتی میگوییم ایران حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید میکند، بخش بزرگی از این افتخار روی دوش خراسان است.
خراسان رضوی، خراسان جنوبی و خراسان شمالی از مهمترین مناطق تولید زعفران ایران هستند.
شهرهایی مثل تربت حیدریه، قائنات، گناباد، فردوس، کاشمر، زاوه و بجستان برای اهل زعفران نامهای آشنا و مهمی هستند.
البته امروزه کشت زعفران در استانهای دیگری مثل یزد، کرمان، فارس، اصفهان، همدان، مرکزی و برخی مناطق غربی کشور هم انجام میشود.
اما اگر بخواهیم صادقانه بگوییم، قلب اصلی زعفران ایران هنوز در خراسان میتپد.
چرا خراسان در تولید زعفران ایران اینقدر مهم است؟
خراسان هم سابقه طولانی دارد، هم اقلیم مناسب، هم نیروی انسانی باتجربه و هم بازارهای محلی فعال برای خرید و فروش زعفران.
در بسیاری از روستاهای خراسان، زعفران فقط یک محصول کشاورزی نیست؛ بخشی از زندگی مردم است.
فصل گل که میرسد، خانوادهها از صبح خیلی زود راهی زمین میشوند و برداشت گل شروع میشود.
این فرهنگ کاری و تجربه خانوادگی یکی از دلایلی است که ایران در تولید زعفران جهان چنین سهم بالایی دارد.
آیا زعفران ایران از نظر کیفیت هم اول جهان است؟
از نظر من که سالها با زعفران کار کردهام، زعفران خوب ایرانی یکی از بهترین زعفرانهای دنیاست.
اما کیفیت همیشه به نام کشور وابسته نیست؛ به روش تولید، برداشت، پاککردن، خشککردن و نگهداری هم بستگی دارد.
ممکن است یک زعفران ایرانی عالی باشد و یک زعفران ایرانی دیگر به خاطر خشککردن بد، عطر و رنگ ضعیفتری داشته باشد.
کیفیت زعفران را معمولاً با چند شاخص مهم میسنجند.
- قدرت رنگدهی: هرچه کروسین زعفران بالاتر باشد، رنگدهی آن بهتر است.
- عطر زعفران: عطر خوب به ترکیباتی مثل سافرانال مربوط است و با خشککردن درست بهتر حفظ میشود.
- طعم زعفران: طعم زعفران نباید بوی ماندگی، کپک یا رطوبت بدهد.
- درصد خامه زرد: زعفران سرگل و نگین معمولاً خامه زرد کمتری دارند و ظاهر بازاریتری پیدا میکنند.
- رطوبت و نگهداری: زعفران اگر رطوبت بگیرد، کیفیت و ماندگاریاش پایین میآید.
پس ایران هم از نظر حجم تولید بسیار جلوست و هم ظرفیت تولید زعفران بسیار باکیفیت را دارد؛ به شرطی که فرآوری و نگهداری درست انجام شود.
چرا با وجود تولید ۸۵ تا ۹۰ درصدی، سود زعفران ایران کمتر از انتظار است؟
اینجا همان جایی است که باید واقعبین باشیم.
تولید بالا افتخار بزرگی است، اما کافی نیست.
اگر زعفران با بستهبندی ضعیف، بدون برند، بدون شناسنامه، بدون استاندارد مشخص و به صورت فلهای فروخته شود، ارزش افزوده اصلی از دست میرود.
در بازار جهانی، مشتری فقط خود زعفران را نمیخرد؛ اعتماد، بستهبندی، برند، داستان محصول، استاندارد آزمایشگاهی و خدمات فروش را هم میخرد.
برای همین ممکن است کشوری تولید کمی داشته باشد، اما در فروش نهایی و برندینگ جهانی بهتر دیده شود.
مشکل صادرات فلهای زعفران چیست؟
صادرات فلهای یعنی زعفران با حجم بالا و معمولاً بدون بستهبندی مصرفکننده نهایی فروخته میشود.
در این حالت، خریدار خارجی میتواند همان زعفران را در کشور خودش بستهبندی کند و با نام تجاری خودش بفروشد.
نتیجه این میشود که زعفران ایرانی در زمین ایران تولید شده، اما در قفسه فروشگاه خارجی با نام کشور یا برند دیگری دیده میشود.
این موضوع برای کشاورز ایرانی تلخ است، چون سختترین بخش کار را او انجام داده اما بیشترین سود ممکن است در بخش بستهبندی و فروش خارجی ایجاد شود.
آموزش کاربردی برای کشاورز: چگونه سهم بالای ایران را به سود واقعی تبدیل کنیم؟
اگر کشاورز زعفران هستید، دانستن اینکه ایران چند درصد زعفران جهان را تولید میکند خوب است، اما کافی نیست.
مهمتر این است که بدانید چطور از این جایگاه جهانی برای فروش بهتر محصول خودتان استفاده کنید.
- زعفران را تمیز و اصولی خشک کنید: خشککردن نامناسب میتواند عطر، رنگ و قیمت محصول را پایین بیاورد.
- رطوبت محصول را کنترل کنید: زعفران مرطوب هم زودتر خراب میشود و هم در خرید حرفهای امتیاز منفی میگیرد.
- محصول را درجهبندی کنید: نگین، سرگل، پوشال و دسته را قاطی نکنید، چون خریدار حرفهای به تفکیک کیفیت اهمیت میدهد.
- از بستهبندی کوچک غافل نشوید: بستهبندی مصرفکننده نهایی میتواند سود بیشتری نسبت به فروش فلهای داشته باشد.
- داستان مزرعه خود را بسازید: مشتری امروز دوست دارد بداند زعفران از کدام منطقه، با چه روشی و توسط چه کشاورزی تولید شده است.
- نمونه آزمایشگاهی داشته باشید: اگر امکان دارید، برای محصول خوب خود آزمایش رنگدهی و کیفیت بگیرید تا اعتماد خریدار بیشتر شود.
در بازار امروز، کشاورزی که فقط تولید کند، همیشه وابسته به دلال و قیمت روز میماند.
اما کشاورزی که کیفیت، بستهبندی، اعتماد و فروش مستقیم را یاد بگیرد، سهم بیشتری از سود زعفران را نگه میدارد.
آیا کشورهای دیگر میتوانند جای ایران را در تولید زعفران بگیرند؟
این سؤال زیاد پرسیده میشود و جوابش نیاز به دقت دارد.
کشورهایی مثل افغانستان و هند در سالهای اخیر تلاش کردهاند تولید زعفران را توسعه دهند.
بعضی کشورها هم روی بستهبندی و فروش زعفران سرمایهگذاری کردهاند.
اما جایگاه ایران به این راحتی از بین نمیرود، چون ایران هم اقلیم گسترده مناسب دارد، هم سابقه تولید، هم نیروی انسانی ماهر، هم بازار داخلی مصرف، هم تجربه صادراتی.
البته اگر ما در بستهبندی، برندینگ، استانداردسازی و حمایت از کشاورز ضعیف عمل کنیم، ممکن است از نظر ارزش بازار عقب بمانیم؛ حتی اگر از نظر حجم تولید هنوز اول باشیم.
خطر اصلی برای ایران از دست دادن رتبه تولید نیست؛ خطر اصلی از دست دادن ارزش افزوده و نام ایرانی زعفران در بازار جهانی است.
۵ نکته طلایی درباره سهم ایران از تولید زعفران جهان
اگر بخواهم کل این بحث را کاربردی و مزرعهای جمع کنم، باید این ۵ نکته را جدی بگیرید.
- نکته اول: ایران در بیشتر سالها حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید میکند.
- نکته دوم: این عدد به خاطر شرایط اقلیمی، خشکسالی و تولید سالانه ممکن است تغییر کند.
- نکته سوم: خراسان مهمترین قطب زعفران ایران و یکی از مهمترین مناطق زعفرانخیز جهان است.
- نکته چهارم: تولید زیاد به تنهایی کافی نیست و بستهبندی و برندینگ نقش بزرگی در سود نهایی دارد.
- نکته پنجم: آینده زعفران ایران به کیفیت، استاندارد، فروش مستقیم و کاهش خامفروشی وابسته است.
پرسشهای پرتکرار درباره اینکه چند درصد زعفران جهان تولید ایران است
آیا واقعاً بیش از ۹۰ درصد زعفران دنیا در ایران تولید میشود؟
در بسیاری از گزارشها سهم ایران حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد و در برخی سالها بیش از ۹۰ درصد اعلام شده است.
به همین دلیل بهتر است بگوییم ایران معمولاً بین ۸۵ تا ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید میکند و در بعضی سالها این سهم بالاتر هم میرود.
چرا بعضی منابع سهم ایران را ۸۵ درصد و بعضی ۹۰ درصد مینویسند؟
چون تولید زعفران هر سال ثابت نیست و به آبوهوا، خشکسالی، سطح زیر کشت، سرمازدگی و میزان تولید کشورهای دیگر بستگی دارد.
همچنین بعضی منابع سهم تولید را میگویند و بعضی منابع درباره سهم صادرات یا سهم بازار صحبت میکنند که این دو با هم فرق دارند.
فرق سهم تولید زعفران با سهم صادرات زعفران چیست؟
سهم تولید یعنی چه مقدار از زعفران دنیا در خاک ایران تولید شده است.
سهم صادرات یعنی چه مقدار از زعفران معاملهشده در بازار جهانی از مسیر صادرات رسمی ایران وارد بازار شده است.
ممکن است ایران تولیدکننده اصلی باشد، اما بخشی از محصولش از مسیرهای واسطهای یا با برند کشورهای دیگر در جهان فروخته شود.
آیا اسپانیا تولیدکننده بزرگ زعفران است یا بیشتر فروشنده و بستهبندیکننده است؟
اسپانیا در بازار جهانی زعفران نام شناختهشدهای دارد، اما حجم تولیدش معمولاً بسیار کمتر از ایران است.
قدرت اصلی اسپانیا بیشتر در بستهبندی، برندینگ، تجارت و حضور در بازارهای اروپایی دیده میشود.
بهترین منطقه تولید زعفران ایران کجاست؟
خراسان رضوی و خراسان جنوبی از مهمترین مناطق تولید زعفران ایران هستند.
شهرهایی مثل تربت حیدریه، قائنات، گناباد، فردوس، زاوه و کاشمر در تولید زعفران ایران نقش بسیار مهمی دارند.
آیا زعفران ایران همیشه از زعفران کشورهای دیگر بهتر است؟
زعفران ایرانی ظرفیت کیفیت بسیار بالایی دارد، اما کیفیت نهایی به روش برداشت، پاککردن، خشککردن، نگهداری و تقلبی نبودن محصول بستگی دارد.
اگر زعفران ایرانی درست فرآوری شود، از نظر رنگ، عطر و قدرت مصرف میتواند جزو بهترین زعفرانهای دنیا باشد.
جمعبندی نهایی؛ ایران چند درصد زعفران جهان را تولید میکند؟
اگر بخواهم خیلی روشن و بیحاشیه جواب بدهم، ایران معمولاً حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید میکند و در بعضی سالها سهم ایران بیش از ۹۰ درصد هم اعلام میشود.
پس پاسخ سؤال چند درصد زعفران جهان تولید ایران است این است که ایران با فاصله زیاد رتبه اول تولید زعفران دنیا را دارد.
اما نکته مهمتر این است که تولید بالا باید به سود واقعی برای کشاورز، برند ایرانی و اقتصاد کشور تبدیل شود.
زعفران ایران فقط یک محصول کشاورزی نیست؛ یک سرمایه ملی است که اگر درست تولید، بستهبندی و معرفی شود، میتواند چند برابر امروز برای کشاورز ایرانی ارزشآفرینی کند.
من محمد عزیزی، بعد از سالها کار در مزرعه زعفران، باور دارم آینده زعفران ایران فقط در افزایش سطح زیر کشت نیست؛ آینده واقعی در کیفیت بهتر، مدیریت دقیقتر، بستهبندی حرفهایتر و فروش با نام ایران است.